14 Ağustos 2015 Cuma

YENİ BAŞLAYANLAR İÇİN TERARYUM

Yeni Başlayanlar İçin Teraryum Yapımı


Teraryum nedir?

Teraryum (Latince terra (toprak) +‎ -arium, aquarium kelimesi ile anolojiden türetme), kavanoz ya da akvaryum gibi kapalı bir mekanda kuru bir habitatı simüle eden bir alanın adı.  Bugün her ne kadar bir süs eşyası gibi algılansa da, teraryumu bir ekosistem olarak görmek önemli. Zira bu durum teraryumun estetiğinin de belirleyicisi. İlk modern terraryumlar İngiltere’de 1830’larda Dr. Nathaniel Ward tarafından kullanılmaya başlanıyor.

Wardian Case çizimi, Eastlake Victorian.
Wardian Case çizimi, Eastlake Victorian.
Botanik tutkusu olan Ward’ın bitkileri, İstanbul kadar olmasa da oldukça pis bir havası olan dönemin endüstriyel şehri Londra’da hayatta kalamıyordu. Ward bir süre sonra tesadüfen, içlerinde toprak kalıntısı kalmış kavanozlarında sağlıklı bitkilerin büyümeye başladığını gördü. Bu tesadüf Wardian Case olarak da bilinen modern terraryumları geliştirmesine neden oldu. Şüphesiz terraryum sadece pis şehirlere karşı bitkiyi muhafaza etmek amaçlı değil. Terraryumun en önemli özelliği, normalde ev içinde bakamayacağımız yüksek nem oranına ihtiyaç duyan tropik bitkileri yaşatmamıza fırsat vermesi. Bugün piyasada yüzlerce çeşit teraryum görmek mümkün fakat bunların birçoğu salt ticari amaca hizmet eden kısa ömürlü süs eşyaları olmaktan öteye gidemiyor. Bitki ya da teraryum satın alırken size her söylenene inanmayın ve yeterince araştırma yapmayı unutmayın. Bu yazıda uzun ömürlü ve doğru bir teraryumun detaylarını paylaşacağım.

Teraryum Yapımı:

Öncelikle dikkatlice temizlenmiş bir kavanoza ya da üzerini tamamen kapatabileceğiniz bir akvaryuma ihtiyaç var. Eğer elinizde uzun cımbızlarınız ve makaslarınız yoksa ağzı geniş bir kavanoz seçmeniz müdahele etmenizi kolaylaştıracaktır. İçerik için ise küçük çakıl taşları, torf, kum, kömür, varsa ponza taşı (pumice) bulabilirseniz kuru sphagnum moss ve üst yüzey için kaya görünümlü küçük taşlar, ağaç parçaları vs. gerekiyor. Çalışırken eldiven kullanmak camda parmak izi bırakmanıza engel olur. İlk olarak kavanozun en altına çakıl taşlarını yerleştiriyoruz. Elinizin girmediği kavanozlarda taşları dökmek camı çatlabilir bu yüzden dikkatli olmak gerek. Ben bir kartonu boru şekline getirip eğik bir biçimde taşları içeri döküyorum. Çakıl taşlarının en altta olmasının bir çok nedeni var. Taşlar tabanda biriken suyun neme çevrilmesine yardımcı olacak, toprak için bir temel oluşturacak ve kök çürümesini engelleyecektir. Aksi halde taban çamur gibi olur. Taşların üzerine filtre işlevi görecek eğer elinizde varsa spanghum ekliyoruz. Sphagnum, genellikle minyatür orkide saksılarında gördüğümüz, dünyadaki ekosistemin oluşmasında çok büyük bir önem arz eden olağanüstü bir canlıdır. Kendi ağırlıklarının ortalama yirmi katına kadar suyu muhafaza edebilirler ve terraryum ya da paludaryum gibi yüksek nem isteyen ortamlarda büyük fayda sağlarlar. (Unutmadan Sphagnum kimi insanlarda alerji yapabilir bu nedenle eldiven kullanın) Sphangumu iletişim bölümünden benimle temasa geçerek temin edebilirsiniz. Yoksa çok büyük sorun değil onun yerine doğal elyaf benzeri ince tabaka benzer işlevi görecek birşeyler uydurmak mümkün ama çirkin gözükebileceğinden mümkün olduğunca gizleyin. Sphangumun ardından toz şeklinde olmayan fakat küçük parçalardan oluşan kömürü ekliyoruz.
Teraryum Malzemeleri (agacsakal)
Teraryum Malzemeleri (agacsakal)
Akvaryumculardan aktif karbon adıyla bu kömürden alabilirsiniz. Hava temizleme ve akvaryum filtrelerinde de kullanılan kömür, terraryumun içindeki zararlı maddeleri kendi bünyesinde absorbe etmeye yarayarak teraryumun yıllarca canlı kalmasını sağlayacaktır. Kömürü dökerken de ortalığın pislenmemesi için huni benzeri bir araç kullanmak gerekli. Ardından torfu ekliyoruz. Torf, temiz ince elenmiş ve kaliteli olmalı. İçinde yabancı maddeler, organik ürünler ya da gübre bulunan ürünleri kullanmamaya özen gösterin. Aksi halde teraryumunuzun içinde bilumum mahlukat türeyecektir. Torfun içine az miktarda ponza taşı katabilirsiniz. Bu köklerin hava boşluklarından yararlanması içindir.

Bitkiler:

Terraryumda kullanacağınız bitkiler nemli ortamlarda büyüyen ve gelişimi yavaş minyatür bitkiler olmalı. Fitonyalar, arapsaçı (soleirolia), çeşitli tırmanıcı bitkiler  (örn. Ficus pumila), küçük eğrelti otları, etebur bitkilerin bazı türleri, minyatür menekşeler (ben pek iyi sonuç alamıyorum), Peperomia, Selaginella ve Pilea familyasından çeşitli türler beslenebilir. Bunların dışında akvaryum bitkiciliğinde ön plan ve yüzey kaplama amaçlı kullanılan bitkilerin bir çoğu aslında sulak ve bataklık bölgelerde yetişen bitkilerdir. Bu bitkilerin bir çoğunu terraryumlarda sağlıklı bir biçimde yaşatmak mümkündür. Bu tip bitkilerin yaprak formları genellikle su içinde ve su dışında değişir. Benim deneyip iyi sonuç aldıklarım: Hemianthus callitrichoides (Cuba adıyla bilinir) , Hemianthus micranthemoides, Hydrocotyle verticillata (benim favorilerimden, doğru oranlanırsa teraryumunuza fantastik bir görünüm verir),  Hydrocotyle leucocephalaHydrocotyle sibthorpioidesBitkilerle ilgili daha detaylı bilgi için bu yazıma da göz atabilirsiniz.
IMG_7113_HDR copy
Kuru dallar ve İngiliz sarmaşığı ile gerçekleştirdiğim bir teraryum
Sokakta ya da bahçede nemli alanlarda gördüğünüz küçük otlar ve yosunlar ve de bonsai tabanı için kullanılan bitkileri de terraryumda büyütebilirsiniz. Bitkinin yaşadığı coğrafya hakkında bilgi edinmek de çoğu zaman işe yarar. Sulak, nemli, sisli bölgelerde yüksek ağaçların gölgelerinde orta ışıkta yaşayan küçük bitkilerin bir çoğu iyi sonuç verir.
Sıkça rastlanmasına karşın terraryumlarda kaktüs vesukulent beslemek doğru değil. Bu bitkiler için bu kadar fazla nem oldukça zararlıdır. Ayrıca yoğun esintiye ihtiyaç duyarlar. Kapalı ortamda çabuk ölürler. Güzel gözükebilir ama lütfen bitkilere işkence etmeyin. Kaktüs ve sukulent fanatiği biriyseniz ve illa terraryum yapmak istiyorsanız, yine sağlıklı olmasa da en azından büyük havalandırmalı teraryumları deneyebilirsiniz. Ya da ağzı açık geniş fanuslar kullanın.
Orkideler nemi çok seven bir bitki olmasına karşın yine havalandırmasız teraryumda zorluk çekeceklerdir. Orkideler için büyük havalandırmalı vivaryumlar daha uygundur ve kaktüs ya da sukulentler de olduğu gibi sağlıksız değildir.
Bunların dışında ektiğiniz bitkinin nasıl büyüdüğüne ve nasıl ekildiğine dair genel bir bilgi edinmeye çalışın. Yorum kısmından bana da sorabilirsiniz. Örneğin bazı bitkileri toprağın üzerine dahi bırakmanız yeterlidir. Nemli ortamda minik kökler salarlar. Üzerinden çürüyen kısımları atarsınız.

Bitki ekimi ve düzenleme:

Torfun üzerinde bitkiler için küçük çukurlar açtıktan sonra kökleri zedelemeden bitkileri ekiyoruz. Akvaryumcularda bitki akvaryumları için satılan uzun cımbızlar ve makaslar işinizi oldukça kolaylaştıracaktır.  Eğer yoksa çatal, bıçak, kaşık, çeşitli çubuklar vs. kullanılabilir. Yazının başında belirttiğimiz gibi teraryumu düzenlerken bir ekosistem olduğunu unutmamak gerekiyor. Aksi halde ortaya Internet’de bolca rastlanan kiç örneklerden çıkacaktır. Düzenleme yaparken yağmur ormanı ya da basit bir bahçe gibi belirli bir biotopu taklit etmeye çalışmak doğal bir görünüm sunar. Önemli olan estetiğin işlevselliğin bir sonucu olmasıdır. Kağıt üzerinde küçük bir eskiz yapıp yerleştirme yapmak, eskimeyi ve büyümeyi hesaba katmak faydalı olabilir.  Dal parçaları, yosunlar ve taşlar tıpkı zen bahçeleri ya da bonsai düzenlemelerinde olduğu gibi raslantısal bir görünüm arz edecek biçimde yerleştirilebilir.

Bakım:

Yerleştirmenin ardından birkaç kez dinlenmiş su fısfılayıp kapağı kapatıyoruz. Teraryum bir bitki klasiği olan “doğrudan güneş ışığı almayan fakat aydınlık” bir yere konulmalı. Kalorifer gibi ısıtıcılardan mümkün olduğunca uzakta olmalı. İlk zamanlarda çürümeler olursa  temizlemek önemli. İçerinin nemini çakıl taşlarından gözlemlemek mümkün. Eğer nem azalırsa abartmadan ara sıra su fısfılamak gerek. Ben kapalı teraryumlarımı genelde hiç sulamıyorum. Bir yıldan fazla sulamadığım teraryumlar şu an gayet sağlıklı.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...